Hangi listeyi kullanıyoruz ve neden
Ek gıda uygulamalarında iki farklı liste dolaşır ve ikisi de sık sık birbirinin yerine kullanılır. Biri ABD'nin 9 maddelik listesi, diğeri Avrupa ve Türkiye'nin 14 maddelik listesi. İkisi de etiketleme mevzuatıdır. Yani bir üreticinin pakete ne yazmak zorunda olduğunu söylerler, bir bebeğe hangi gıdanın hangi sırayla tanıtılacağını değil.
Lokmini bir tanıtım rehberi olduğu için klinik bir listeyi esas alıyor: Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği'nin saydığı on besin. Bu liste Türkiye'de gerçekten en sık alerjik tepkiye yol açan besinlerden oluşuyor ve ABD listesinden bir maddede ayrılıyor: bakliyatlar. Mercimek ve nohut Türkiye'de ilk gıdaların içinde olduğu için bu fark bizim açımızdan küçük değil, belirleyici.
Türkiye öncelikli 10 alerjen
| Besin | Kademe | Not |
|---|---|---|
| İnek sütü | Gözlemli tanıtım | Türkiye'de en sık görülen besin alerjisi |
| Yumurta | Kanıtlı erken tanıtım | Tam pişmiş olarak, 4-6 ay arası |
| Yer fıstığı | Kanıtlı erken tanıtım | Yaşa uygun biçimde, bütün tane asla |
| Buğday ve gluten | Gözlemli tanıtım | Tahıl grubunun parçası |
| Susam | Gözlemli tanıtım | Tahin Türkiye'de yaygın, erken karşılaşılır |
| Bakliyatlar | Gözlemli tanıtım | Mercimek ve nohut Türkiye'de ilk gıdalar arasında |
| Sert kabuklu yemişler | Gözlemli tanıtım | Ezme ya da ince öğütülmüş, bütün asla |
| Balık | Gözlemli tanıtım | Kılçık kontrolü şart |
| Soya | Gözlemli tanıtım | Genelde başka gıdaların içinde karşılaşılır |
| Kabuklu deniz ürünleri | Gözlemli tanıtım | Genelde daha geç tanıtılır |
Neden iki kademe var
Kanıt her besinde eşit değil. EAACI'nin 2020 kılavuzu, alerjinin gelişmesini önlemek amacıyla bilerek erken tanıtımın yararını yalnız iki besinde görüyor: yumurta ve yer fıstığı, 4-6 ay arasında.
Kalan sekiz besin de geciktirilmez. Ama bu sekiz besin için "erken vermek alerjiyi önler" denmez. Onlar normal tamamlayıcı beslenmenin parçası olarak, sırayla ve tek başına verilir. On besinin hepsine aynı ağırlıkta bir protokol uygulamak, kanıtın söylediğinden fazlasını ima etmek olurdu.
Üç günlük gözlem neden var
Yeni bir alerjen tek başına, küçük bir miktarla ve günün erken saatinde verilir. Ardından üç gün boyunca başka yeni bir gıda eklenmez.
- Sabah vermek: gün içinde ortaya çıkabilecek bir tepkiyi uyanıkken ve gözlemleyebilecek durumdayken fark edersiniz.
- Tek başına vermek: tepki görülürse hangi gıdadan kaynaklandığı belirsiz kalmaz.
- Üç gün beklemek: gecikmeli tepkileri gözlemek için zaman bırakır. Aynı gün ikinci bir yeni gıda eklenirse bu gözlem süresi boşa gider.
Bir alerjen sorunsuz tanıtıldıysa iş bitmiş sayılmaz. Toleransın sürmesi için o gıdanın düzenli olarak, haftada birkaç kez sofrada kalması önerilir. Tek seferlik bir deneme kalıcı toleransı garanti etmez.
Tepki görürseniz
Önce 112, sonra kayıt
Nefes almada zorlanma, dudak ya da dilde şişme, yaygın kurdeşen veya morarma varsa vakit kaybetmeden acil yardım isteyin. Kızarıklık ya da tek seferlik kusma gibi hafif belirtilerde gıdayı kesip çocuk doktorunuzu bilgilendirmek yeterli olabilir. Kaydı sonra tutarsınız. Acil durumda önce yardım istenir, kayıt formu bekleyebilir.
Etikette aranacak 14 madde
Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği Ek-1, paket üzerinde beyan edilmesi zorunlu 14 madde sayar. Yukarıdaki ona ek olarak şunlar da bu listede: kereviz, hardal, kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla, yumuşakçalar.
Bunların tanıtım protokolü yoktur, çünkü bebeğe bilerek tanıtılan gıdalar değildir. Sülfitler bir katkı maddesidir, acı bakla Türkiye'de bebek beslenmesinde pratikte yer almaz. Bu listeyi hazır ürün etiketi okurken bilmek gerekir, protokol kurarken değil.
Bilmediklerimiz
Bazı gıdalar için güvenilir veri yok. Örneğin pekmezin botulizm sporu taşıyıp taşımadığı konusunda yayımlanmış bir değerlendirme bulamadık. Bu yüzden o konuda güvence vermiyoruz. Balın 12 aydan önce hiçbir biçimde verilmemesi ise ayrı ve kesin bir kuraldır, çünkü pişirmek sporları öldürmez.